... Роби велике, не обіцяй великого (Піфагор) ...

Головне меню

Науково-практична Інтернет-конференція 23.02.2017 - СЕКЦІЯ №4
Na potrzeby niniejszego opracowania umowa koncernowa jest zbiorczym określeniem koncernów umownych przewidujących zarządzanie spółką zależną lub przekazywanie zysku przez taką spółkę. Niniejsza analiza zostanie przeprowadzona w odniesieniu do spółek kapitałowych: spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjnej. Analizowana umowa koncernowa określana jest w doktrynie prawa polskiego również jako «umowa holdingowa» [1, s. 54; 16, s. 9 i nast.]. Stronami umowy koncernowej mogą być tylko spółki, które pozostają we wzajemnym stosunku dominacji oraz zależności. 
W polskim prawie przepisy kodeksu spółek handlowych [2, art. 7] określają wymogi formalne zawarcia umowy koncernowej pomiędzy spółkami kapitałowymi. Należy już na wstępie podkreślić, że k.s.h. nie przewiduje szczególnej procedury zawarcia umowy koncernowej [3, s. 44-51]. Umowa koncernowa zawierana jest przez organ wykonawczy spółek kapitałowych, którym zarówno w spółce z ograniczoną odpowiedzialności oraz spółce akcyjnej jest zarząd. 
Zarówno w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jak i spółce akcyjnej, aby doszło do skutecznego zawarcia umowy koncernowej, zarząd spółki dominującej oraz zależnej musi legitymować się zgodą wspólników lub akcjonariuszy wyrażoną w formie uchwały organu uchwałodawczego spółki na zawarcie umowy o zarządzanie spółką zależną lub przekazywanie zysku przez taką spółkę. Uchwałę podejmuje zgromadzenie wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 228 pkt. 6 k.s.h.) albo walne zgromadzenie wspólników w spółce akcyjnej 393 pkt 7 k.s.h. Obowiązek uzyskania zgody w formie uchwały powstaje ex lege. Wolą ustawodawcy zawarcie umowy koncernowej jest czynnością, która należy do grupy najistotniejszych z punktu widzenia spółki [4, Art. 228]. 
Zgoda wspólników na zawarcie umowy koncernowej musi zostać wyrażona w formie uchwały. Przeważająca część przedstawicieli doktryny przedstawia pogląd, zgodnie z którym uchwały są rodzajem czynności prawnych [5, s. 23 i n.]. Uchwały zapadają odpowiednią większością głosów określoną w umowie spółki lub statucie oraz w przepisach bezwzględnie obowiązujących. Zgodnie z art. 245 k.s.h. uchwały zapadają bezwzględną większością głosów, jeżeli przepisy lub umowa spółki nie stanowią inaczej. Przepisy k.s.h. nie zawierają normy szczególnej dotyczącej większości kwalifikowanej przy podejmowaniu uchwały o wyrażeniu zgody na zawarcie umowy koncernowej. W związku z tym uchwały zgromadzenia wspólników lub akcjonariuszy wyrażające zgodę na zawarcie umowy koncernowej zapadają bezwzględną większość głosów (więcej niż połowa głosów oddanych). 
Zgoda na zawarcie umowy koncernowej określonej w art. 7 k.s.h. musi być wyrażona przez obie strony umowy – to znaczy wspólników lub akcjonariuszy spółki dominującej, a także zależnej [4, Art. 228]. Często zgodę tą będzie wyrażał ten sam podmiot. Przedstawiona sytuacja będzie miała miejsce, gdy stosunek zależności pomiędzy spółkami będzie wynikał z art. 4 § 1 pkt. 4 a) – gdy spółka dominująca będzie dysponowała większością głosów na zgromadzeniu wspólników albo na walnym zgromadzeniu, także jako zastawnik albo użytkownik. W rzeczywistości spółka dominująca będzie podejmować decyzję o zawarciu umowy koncernowej przez spółkę zależną, gdyż spółka dominująca - wspólnik spółki zależnej - nie jest wyłączony z głosowania nad uchwałą w sprawie wyrażenia zgody na zawarcie umowy koncernowej pomiędzy nim, a spółką - w tym także spółką od niego zależną [6, Art. 228]. 
Każda uchwała wywołuje skutek wewnętrzny poprzez związanie treścią uchwały wspólników oraz organów spółki [7, § 4]. Niekiedy skutki prawne uchwał wykraczają poza zakres skutków wewnętrznych, odnosząc również skutki zewnętrzne pomiędzy spółką, a osobami trzecimi. Skutek ten dotyczy przede wszystkim uchwał, które są wymagane dla podjęcia przez spółkę określonych czynności prawnych. Jedną z takich uchwał jest uchwała o wyrażeniu zgody na zawarcie umowy koncernowej. 
Skuteczność czynności prawnej, którą jest zawarcie umowy koncernowej, oceniana jest w świetle zasad wyrażonych w art. 17 k.s.h. Na podstawie art. 17 § 1 k.s.h. brak podjęcia uchwały wyrażającej zgodę na zawarcie umowy koncernowej powoduje nieważność zawartej umowy [8, 8-14]. Wskazany obowiązek uzyskania zgody wynika z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawnych. Jak stanowi art. 17 § 2 k.s.h. zgoda może być wyrażona przed złożeniem oświadczenia przez spółkę albo po jego złożeniu, nie później jednak niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez spółkę. Potwierdzenie wyrażone po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od chwili dokonania czynności prawnej.
Stanowisko doktryny odnoście skutku zawarcia umowy bez wymaganej zgody wspólników wyrażonej w formie uchwały nie jest jednolite. 
Wydawałoby się więc, że art. 17 § 1 k.s.h. rozstrzyga expressis verbis jaki jest skutek dokonania czynności bez zgody wspólników. Jednakże przepis ten budzi wątpliwości w literaturze, która co do zasady silnie reprezentuje stanowisko, że ustawodawca posłużył się konstrukcją bezskuteczności zawieszonej [9, s. 915; 10, s. 147; 11, s. 44-51]. Takie stanowisko wynika z treści art. 17 § 2 k.s.h. który przewiduje możliwość wyrażenia zgody po dokonaniu czynności (zgoda ex post). W przypadku potwierdzenia czynności po upływie dwóch miesięcy, czynność wywołuje skutki z data wsteczną od chwili dokonania czynności prawnej. Brak potwierdzenia w terminie dwóch miesięcy od dokonania czynności prawnej oznacza, że jest ona nieważna, tj. traktowana tak, jakby nigdy nie została zawarta. Wydaje się, że pogląd zgodnie z którym, czynność bez wymaganej uchwały wspólników dotknięta jest sankcją nieważności do czasu jej konwalidowania w trybie art. 17 § 2 k.s.h., nie ma uzasadnienia prawnego. Gdyby uznać, że czynność prawna jest dotknięta z mocy prawa sankcją nieważności, wówczas przepis w swej treści stanowiłby o konwalidowaniu czynności prawnej, a nie jej potwierdzeniu. Podobnie stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2010 r. (II CSK 511/09, OSNC 2010, nr 10, poz. 143) wskazując, że nie ma przepisów, które regulują kwestie czasowej skuteczności uchwał podjętych przez zgromadzenie wspólników zezwalających na dokonywanie czynności prawnych przez spółkę. Niewątpliwie uchwały te powinny być podjęte przed dokonaniem czynności, a ze względu na treść art. 17 § 2 k.s.h. i przyjmowaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego sankcję bezskuteczności zawieszonej umowy, zawartej przez spółkę bez wymaganej ustawą uchwały zgromadzenia wspólników, zgoda zgromadzenia wspólników może być wyrażona także po dokonaniu czynności prawnej, lecz nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia woli przez spółkę (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 r., III CZP 31/07, OSNC 2008, nr 2, poz. 14; wyrok z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CSK 304/08, niepubl.). 
Co istotne, zdaniem A. Szumańskiego oraz I. Klosek, brak uchwały wspólników, lub brak następczego potwierdzenia dokonanych czynności w ciągu dwóch miesięcy nie uzasadnia możliwości dochodzenia odszkodowania z tytułu nie dojścia do skutku umowy – culpa in contrahendo [12, s. 204; 13, s, 16]. Należy zastanowić się nad taką koncepcją z uwagi na fakt, że spółka w świetle okoliczności konkretnej sprawy, mogłaby mieć podstawy do oczekiwania na potwierdzenie zawartej umowy. Przyjęcie wskazanej koncepcji prowadziłoby do sytuacji, w której spółka poniosłaby szkodę, która nigdy nie zostałby naprawiona. 
W doktrynie podniesiono, że mimo braku regulacji kodeksowej kwestii możliwości zmiany, czy też rozwiązania umowy koncernowej, należy uznać, że w takich przypadkach również powinna być wymagana zgoda wspólników lub akcjonariuszy wyrażona w formie uchwały [14, s. 44]. Wskazane stanowisko jest w pełni uzasadnione, z uwagi na doniosłość prawną wskazanej materii. Skoro ustawodawca wprowadził wymóg uzyskania zgody na zawarcie umowy w formie uchwały, tym bardziej jej zmiana, czy rozwiązanie ma niemniejszy wpływ na funkcjonowanie spółki, jak zawarcie takiej umowy. 
Poza obowiązkiem uzyskania zgody zgromadzenia wspólników lub akcjonariuszy k.s.h. nie wskazuje innych obowiązków spółki, czy też wspólników lub akcjonariuszy na etapie zawierania umowy koncernowej. W pozostałym zakresie znajdują zastosowanie ogólne przepisy Kodeksu cywilnego [3, s. 44-51]. W polskim porządku prawnym zgodnie z zasadą swobody umów wyrażona w art. 353¹ k.c. [15] strony mogą w sposób dowolny uregulować treść umowy koncernowej, o ile jej treść lub cel nie sprzeciwia się właściwości stosunku, ustawie, czy też zasadom współżycia społecznego. Dlatego też, strony mogą w umowie koncernowej zawrzeć postanowienia odnoszące się do zabezpieczenia interesów wspólników mniejszościowych i innych chroniących wspólników mniejszościowych [11, s. 11-24]. 
Przepis art. 228 pkt 6 k.s.h. oraz 393 pkt 7 k.s.h. został wprowadzony do k.s.h. nowelizacją z dnia 12 grudnia 2003 r. i nie miał odpowiednika w poprzednio obwiązującej ustawie z dnia 1 lipca 1934 r. kodeks handlowy. Polskiemu ustawodawcy konstrukcja umowy koncernowej jest stosunkowa nowa w porównaniu z takimi krajami jak Niemcy, czy też Czechy. 
Z faktem zawarcia koncernu umownego nie wiążą się żadne korzyści dla zgrupowanych w nich podmiotów. Taki stan rzeczy powoduje powstawanie niesformalizowanych koncernów faktycznych. Tylko w interesie spółki zależnej jest zawarcie umowy ze spółką dominującą, w szczególności w celu uzyskania gwarancji bankowych. Z tego względu wydaje się zasadne zasięgnięcie do rozwiązań prawnych krajów europejskich w odniesieniu do regulacji procedury zawarcia umowy koncernowej. Przede wszystkim zasadne jest rozważenie regulacji mających na celu ochronę wspólników mniejszościowych w aspekcie ich rozliczeń ze spółką oraz na etapie zawierania umowy.
 
Bibliografia:
1. Szczęsny R. Konieczność zatwierdzenia umowy holdingowej przez akcjonariuszy spółek handlowych, Przegląd Prawa Handlowego nr 5, 2006. 
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r., Kodeks spółek handlowych, T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1578, dalej jako «k.s.h.». 
3. Wąż P, Kodeks spółek handlowych jako źródło polskiego prawa koncernowego, Przegląd Prawa Handlowego, nr 6, 2008.
4. Kidyba A. Art. 228. W: Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych. System Informacji Prawnej LEX, 2017.
5. Marszałkowska-Krześ E. Charakter Prawny uchwały, Przegląd Prawa Handlowego, nr 6, 1998. 
6. Rodzynkiewicz M. Art. 228. W: Kodeks spółek handlowych. Komentarz, wyd. VI. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2014.
7. Kidyba A., Kopaczyńska-Pieczniak K. § 4. Istota i znaczenie prawne uchwał wspólników. W: Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Oficyna, 2010.
8. Pinior P. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną spółce zależnej, przegląd Prawa Handlowego, nr 5, 2016. 
9. Ciupa S.W. Ograniczenie w dokonywaniu przez spółkę z o.o. czynności prawnych (art. 230KSH), monitor Prawniczy, nr 18, 2001. 
10. Włodyka S. Prawo spółek, pod red. S. Włodyki, Kraków 1991. 
11. Wąż P. Koncern umowny w prawie polskim, Prawo Spółek, nr 11, 2007. 
12. Szumański A. w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, kodeks spółek handlowych. Komentarz do art. 1-150, warszawa 2001, t. 1, komentarz do art. 7 k.s.h.. 
13. Krasek I. Art. 17k.s.h. a culpa in contrahendo, Przegląd Prawa Handlowego nr 9, 2002. 
14. Kwaśnicki R., Przygodzka M. Umowy holdingowe w prawie prywatnym oraz podatkowym (cz. I), Radca Prawny nr 4, 2005. 
15. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny, T.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380, dalej jako «k.c.». 
16. Sołtysiński S. Przepisy ogólne kodeksu spółek handlowych (Wybrane zagadnienia), Państwo i Prawo, nr 9, 2001. {jcomments on}
 
 

-
English French German Polish Romanian Russian Ukrainian
2020
Серпень
ПнВтСрЧтПтСбНД
     12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31      
Національний розвиток держави і права повинен ґрунтуватися, у першу чергу, на:
 
На Вашу думку чи забезпечують реалізацію принципу верховенства права законодавчі реформи 2019 року?
 
Система Orphus
Повну відповідальність за зміст опублікованих тез доповідей несуть автори, рецензенти та структурні підрозділи вищих навчальних закладів та наукових установ, які рекомендували їх до друку.

Лічильники і логотипи

Актуальна Юриспруденція