... Час - те ж, що й гроші: не витрачайте його намарно, і у вас буде його достатньо (Г. Левіс) ...

Головне меню


LLE.ru
Регистрация ООО
Науково-практична Інтернет-конференція 22.06.2017 - СЕКЦІЯ №2
Mając na uwadze złożoność i różnorodność zagadnień wiązanych z tematem niniejszego artykułu skupię się na przedstawieniu w ogólnym zarysie obowiązującej w tym zakresie regulacji oraz kwestii i zasad związanych ze zmianą sprzedawcy energii elektrycznej w Polsce, w ujęciu gospodarstw domowych.
Zgodnie z obowiązującym art. 4j ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 220 ze zm.) (dalej ustawa), ust. «1. Odbiorca paliw gazowych lub energii ma prawo zakupu tych paliw lub energii od wybranego przez siebie sprzedawcy. 
2. Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub energii stosując obiektywne i przejrzyste zasady zapewniające równe traktowanie użytkowników systemu, umożliwia odbiorcy paliw gazowych lub energii przyłączonemu do jego sieci zmianę sprzedawcy paliw gazowych lub energii, na warunkach i w trybie określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 1 lub 3. 
3. Odbiorca końcowy może wypowiedzieć umowę zawartą na czas nieoznaczony, na podstawie której przedsiębiorstwo energetyczne dostarcza temu odbiorcy paliwa gazowe lub energię, bez ponoszenia kosztów, składając do przedsiębiorstwa energetycznego pisemne oświadczenie. Odbiorca, który wypowiada umowę, jest obowiązany pokryć należności za pobrane paliwo gazowe lub energię oraz świadczone usługi przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii. 
3a. Odbiorca końcowy może wypowiedzieć umowę zawartą na czas oznaczony, na podstawie której przedsiębiorstwo energetyczne dostarcza temu odbiorcy paliwa gazowe lub energię, bez ponoszenia kosztów i odszkodowań innych niż wynikające z treści umowy, składając do przedsiębiorstwa energetycznego pisemne oświadczenie. 
4. Umowa, na podstawie której przedsiębiorstwo energetyczne dostarcza paliwa gazowe lub energię elektryczną odbiorcy tych paliw lub energii w gospodarstwie domowym, ulega rozwiązaniu z ostatnim dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym oświadczenie tego odbiorcy dotarło do przedsiębiorstwa energetycznego. Odbiorca ten może wskazać późniejszy termin rozwiązania umowy. 
5. Sprzedawca paliw gazowych dokonujący sprzedaży tych paliw odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci dystrybucyjnej lub przesyłowej, lub sprzedawca energii dokonujący jej sprzedaży odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci dystrybucyjnej jest obowiązany zamieszczać na stronach internetowych oraz udostępniać do publicznego wglądu w swojej siedzibie informacje o cenach sprzedaży paliw gazowych lub energii oraz warunkach ich stosowania. 
6. Operator systemu przesyłowego oraz operator systemu dystrybucyjnego są obowiązani umożliwić odbiorcy paliw gazowych lub energii elektrycznej zmianę sprzedawcy, nie później niż w terminie 21 dni od dnia poinformowania właściwego operatora o zawarciu umowy sprzedaży lub umowy kompleksowej z nowym sprzedawcą. 
7. Dotychczasowy sprzedawca jest obowiązany dokonać rozliczeń z odbiorcą, który skorzystał z prawa do zmiany sprzedawcy, nie później niż w okresie 42 dni od dnia dokonania tej zmiany. Operator systemu przesyłowego lub operator systemu dystrybucyjnego są obowiązani przekazać dotychczasowemu i nowemu sprzedawcy dane dotyczące ilości zużytych przez odbiorcę paliw gazowych lub energii elektrycznej, w terminie umożliwiającym dotychczasowemu sprzedawcy dokonanie rozliczeń z odbiorcą».
Obecnie obowiązująca treść art. 4j ustawy została nadana przez ustawę o Zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw z dnia 26 lipca 2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 984), należy jednak zaznaczyć, że za symboliczną datę pełnego otwarcia rynku energii elektrycznej uznawana jest data 1 lipca 2007 r., gdyż to właśnie z tą datą wiąże się prawo wszystkich odbiorców łącznie z odbiorcami w gospodarstwach domowych do zmiany sprzedawcy (zob. art. 1 pkt 5 w zw. z art. 22 ustawy z 4.03.2005 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr 62, poz.552 ze zm.)) [1, s. 184]. Prawo do zmiany sprzedawcy energii elektrycznej nierozerwalnie wiąże się z zasada Third Party Access (dalej TPA), którą definiuje się jako swobodny dostęp stron trzecich do sieci. Zgodnie jednak ze stanowiskiem M. Swory oraz A. Faleckiego nie należy utożsamiać ze sobą tych dwóch instytucji [2, s. 403]. Zasada TPA w odniesieniu do zasad zmiany sprzedawcy jest zagadnieniem o szerszym znaczeniu i winna być postrzegana jako warunek sine qua non dla istnienia prawa wyboru sprzedawcy, albowiem nie można mówić o tym prawie jeżeli nie ma wolnego dostępu do sieci czyli możliwości przesłania energii elektrycznej do odbiorcy [1, s. 185]. M. Pawełczyk jednocześnie wskazuje, że uprawnienie odbiorców energii do jej zakupu od wybranego przedsiębiorstwa energetycznego stanowi korelat obowiązku po stronie przedsiębiorstw energetycznych wynikający z zasady TPA [3, s. 383]. 
Przedstawiciele doktryny wskazują, że art. 4j ustawy jest przepisem niesamodzielnym w tym sensie, że prawne aspekty skorzystania z tego prawa przez odbiorcę są unormowane również w innych przepisach prawa energetycznego [4, s. 174; 2, s. 403]. Zatem prawidłowa realizacja prawa wyboru, zmiany sprzedawcy jest uzależniona od szeregu innych unormowań prawa energetycznego. Warto w tym miejscu wskazać § 11 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz.U. 2007 nr 93 poz. 623) (dalej rozporządzenie), zgodnie z którym «Przedsiębiorstwo energetyczne prowadzi obrót energią elektryczną na warunkach określonych w ustawie, koncesji, taryfie i umowie sprzedaży energii elektrycznej» [2, s. 403-404]. Ważna kwestią, na którą zwracają uwagę teoretycy prawa, a którą tylko zasygnalizuję jest również istnienie barier utrudniających faktyczną możliwość skorzystania z tego prawa, pomimo podejmowanych przez ustawodawcę prób zmierzających do liberalizacji rynku energii i ochrony konsumenta. Ewa Łętowska wskazuje uwagę na wagę przejrzystości i informacji z punktu widzenia deregulacji reglamentacyjnej: „dobrze poinformowany konsument – poprzez własne wymagania roszczenia zachowania – zostaje bowiem wsprzęgnięty w mechanizm kształtowania odpowiednich postaw czynnych uczestników” [5, s. 126; 2, s. 404]. Dlatego też upraszczanie procedur i likwidacja dysparytetu informacyjnego pomiędzy odbiorcami przedsiębiorstwami energetycznymi jest tak ważną i potrzebną kwestią w realizacji i prawidłowym funkcjonowaniu prawa do zmiany sprzedawcy energii elektrycznej [2, s. 404].
Odbiorcy energii elektrycznej mają prawo do zakupu energii od wybranego przez siebie sprzedawcy, jeżeli nie skorzystają z tego prawa wtedy ich sprzedawcą jest tzw. sprzedawca z urzędu, czyli sprzedawca, przedsiębiorstwo świadczące usługi w zakresie dystrybucji energii elektrycznej na danym obszarze (patrz art. 3 pkt 29 ustawy). Ogólnie sformułowanie prawa do wyboru, zmiany, które w warstwie podmiotowej jest prawem odbiorcy, czyli zgodnie z def. ustawową (art. 3. Pkt 13 ustawy) każdego kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym (dla potrzeb artykułu ograniczono do gospodarstw domowych) [2, s. 405]. Istotnym jest zaznaczenie, że odbiorca realizując swoje uprawnienia do zmiany sprzedawcy, zmienia tylko i wyłącznie sprzedawcę, czyli przedsiębiorstwo energetyczne świadczące usługi w zakresie obrotu energią elektryczną, nie dochodzi natomiast do zmiany dystrybutora czyli przedsiębiorstwa energetycznego świadczącego usługi w zakresie dystrybucji (transportu) energii elektrycznej sieciami dystrybucyjnymi w celu ich dostarczenia odbiorcom [1, s. 189].
Dokonując zmiany sprzedawcy odbiorca będzie miał do czynienia zazwyczaj z dwoma przedsiębiorstwami energetycznymi tj.: przedsiębiorstwem obrotu energią elektryczną – zwanym sprzedawcą i przedsiębiorstwem świadczącym usługi dystrybucji energii elektrycznej zwanym dystrybutorem. Podmioty te jak wskazałem powyżej prowadzą działalność w dwóch różnych, nie związanych ze sobą obszarach [1, s. 191]. Obowiązki dystrybutora sprowadzają się zatem do umożliwienia fizycznej i praktycznej realizacji usługi dystrybucji energii elektrycznej, a także do realizacji zasady TPA i prawa zmiany sprzedawcy, czyli umożliwienia dokonania takiej zmiany [2, s. 405; 1, s. 192].
Sprzedawcy oprócz obowiązków określonych w art. 4j ustawy obowiązani są również wypełniać szczególne obowiązki unormowane w rozporządzeniu wskazanym powyżej. Sygnalizacyjnie można wskazać na obowiązek: 
– zawarcia przez sprzedawcę z dystrybutorem działającym na danym obszarze generalnej umowy dystrybucyjnej [2, s. 411], regulującej wzajemne relacje pomiędzy sprzedawca a dystrybutorem. Umowa ta ma istotne znaczenie z uwagi na fakt, że odbiorca będzie mógł wybrać tego sprzedawcę, który będzie miał zawartą z dystrybutorem generalna umowę dystrybucyjną [1, s. 195-196],
– publikacji informacji o cenach sprzedaży energii elektrycznej oraz warunkach ich stosowania,
– nowego sprzedawcy polegający na poinformowaniu poprzedniego sprzedawcy i przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się dystrybucja energii elektrycznej o dniu rozpoczęcia przez niego sprzedaży energii elektrycznej oraz wskazaniu miejsca przekazywania danych pomiarowych (…), [2, s. 411-412]. 
Odbiorca energii chcący skorzystać z prawa do zmiany może mieć do czynienia z następującymi rodzajami umów:
1) umowa sprzedaży – zawarta pomiędzy odbiorcą a sprzedawcą energii, jej treść zawiera regulacje określające prawa i obowiązki stron związane ze sprzedażą i zakupem energii;
2) umowa o świadczenie usług dystrybucji – zawarta pomiędzy odbiorcą a dystrybutorem energii, jej treść zawiera prawa i obowiązki stron związane ze świadczeniem usług dystrybucji. Przy zmianie sprzedawcy, odbiorca może upoważnić sprzedawcę do zawarcia w jego imieniu i na jego rzecz umowę o świadczenie usług dystrybucji;
3) umowa kompleksowa – zawiera ona postanowienia wyżej wymienionych umów. Na gruncie ustawy występują dwa rodzaje umowy kompleksowejz:
a) umowa kompleksowa o której mowa w art. 5 ust. 3 ustawy – zawierana pomiędzy odbiorcą a sprzedawcą, który w zakresie postanowień dotyczących sprzedaży energii działa w imieniu własnym natomiast w zakresie dystrybucji energii działa w imieniu dystrybutora;
b) umowa kompleksowa o której mowa w art. 5 ust. 4 ustawy – przewiduje sporządzenie jednego dokumentu (jednej umowy) zawierającej postanowienia umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usług dystrybucji, przy czym umowa dystrybucji zawierana jest przez sprzedawcę w imieniu i na rzecz odbiorczy z dystrybutorem [1, s. 204-205]. 
Zmiana sprzedawcy to proces polegający na rozwiązaniu przez odbiorcą dotychczasowej umowy, na podstawie której przedsiębiorstwo energetyczne dostarczało odbiorcy energie elektryczną oraz zawarcie przez odbiorcę nowej umowy sprzedaży z wybranym sprzedawcą lub umowy kompleksowej [2, s. 415]. Jeżeli dotychczasowa umowa, na podstawie której odbiorca miał dostarczaną energię była umowa kompleksowa, do dojścia do skutku nowej umowy sprzedaży i zmiany sprzedawcy konieczne jest również zawarcie umowy dystrybucji energii. W przypadku, gdy odbiorca rozdzielił umowę sprzedaży i pozostałe umowy, do zmiany sprzedawcy wystarczające jest skuteczne wypowiedzenie i zawarcie umowy z nowym sprzedawcą, przy uwzględnieniu zobowiązań odbiorcy wobec operatorów systemów związanych ze zmianą sprzedawcy [2, s. 416]. Dla wyjaśnienia warto również dodać, że termin „umowa na podstawie której przedsiębiorstwo energetyczne dostarcza energię elektryczną” oznacza umowę, której stroną jest odbiorca i przedsiębiorstwo energetyczne, na podstawie której odbiorca zaopatrywany jest w energię elektryczną. Umowa określona w art. 4j ustawy jest więc zarówno umowa kompleksowa jak i umowa sprzedaży energii [2, s. 417]. 
Zmiana sprzedawcy energii elektrycznej w praktycznym ujęciu (pierwsza zmiana) [6]. 
Procedura zmiany sprzedawcy energii elektrycznej, choć nie jest procedurą nową to jest rzadko wykorzystywana i wymaga zastosowania kilku niezbędnych kroków. 
Pierwszy krok.
Zawarcie przez odbiorcę umowy sprzedaży energii z nowym sprzedawcą energii elektrycznej. Zwraca się uwagę na istotność i wagę tego elementu, który rzutuje i wyznacza ramy dalszej współpracy odbiorcy i sprzedawcy. Jest to o tyle istotny krok, że dla powodzenia i satysfakcji odbiorcy z podjętego działania, w zakresie zmiany sprzedawcy musi charakteryzować się przemyślanym i racjonalnym działaniem odbiorcy, który w dłuższej perspektywie obowiązywania nowej umowy stwierdzi, że dokonany przez niego wybór był słuszny i co najważniejsze jak się wydaje opłacalny. Choć przepisy prawa energetycznego nie przewidują w jakiej formie powinna być zawarta umowa sprzedaży to powszechnie w obrocie przyjmuje się i stosuje formę pisemna dla uregulowania warunków dostarczenia energii elektrycznej. Dodania wymaga, że zawarcie umowy w formie pisemnej generuje konieczność stosowania tej formy dla czynności takich jak: zmiana, uzupełnienie, rozwiązanie, wypowiedzenie [1, s. 208-209]. Szczegółowe regulacje w zakresie postanowień umowy zawarte są w przepisach prawa energetycznego (por. art. 5 ustawy), jednakże dla samej ważności umowy sprzedaży wystarczy określenie jej przedmiotu oraz ceny [1, s. 208-209]. Choć strony umowy mają swobodę w zakresie określenia jej warunków to zazwyczaj odbiorca spotyka się z już przygotowanymi wcześniej przez sprzedawców gotowymi formularzami umowy.
Wskazuje się aby nowa umowa sprzedaży weszła w życie z dniem wygaśnięcia umowy sprzedaży z dotychczasowym sprzedawca energii. Takie rozwiązanie gwarantuje ciągłość sprzedaży i chroni odbiorcę w tym zakresie [6; 1, s. 209]. 
Drugi krok.
Odbiorca wypowiada umowę sprzedaży energii elektrycznej z przedsiębiorstwem energetycznym pełniącym obowiązki sprzedawcy z urzędu lub upoważnia nowego przedsiębiorcę do dokonania wypowiedzenia. W przypadku gdy dotychczasowym sprzedawca była dawna spółka dystrybucyjna, odbiorca wypowiada tzw. umowę kompleksową, obejmującą zarówno warunki sprzedaży energii elektrycznej jak i świadczenia usług dystrybucji [6; 1, s. 211].
Warunki wypowiedzenia określone są w warunkach dotychczasowej umowy, a zatem dla skutecznego zastosowania tej procedury koniecznym jest ich prawidłowe wypełnienie. Mamy tutaj do czynienia z wypowiedzeniem dokonywanym w formie pisemnej z zastosowaniem odpowiedniego terminu. Umowa w/w ulega rozwiązaniu z ostatnim dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym oświadczenie tego odbiorcy dotarło do przedsiębiorstwa energetycznego, termin ten odbiorca może wydłużyć [1, s. 211-213].
Trzeci krok.
Odbiorca zawiera z operatorem systemu dystrybucyjnego umowę o świadczenie usług dystrybucji lub upoważnia nowego sprzedawcę do zawarcia takiej umowy w jego imieniu i na jego rzecz [6; 1, s. 213]. Umowa ta wchodzi w życie z dniem rozwiązania umowy kompleksowej. Istotne jest, że nową umowę o świadczenie usług dystrybucji odbiorca może zawrzeć na czas nieokreślony i nie jest konieczne wypowiadanie i ponowne jej zawieranie przy kolejnych zmianach sprzedawców [6]. Obowiązek zawarcia niniejszej umowy, oraz wejście jej w życie zabezpiecza odbiorcę przed sytuacją, w której zostałby on pozbawiony ciągłości i niezawodności dostaw energii elektrycznej [1, s. 213]. 
Czwarty krok.
Odbiorca lub upoważniony przez niego nowy sprzedawca powiadamia operatora systemu dystrybucyjnego o zawarciu nowej umowy z odbiorcą [6; 1, s. 213]. Zgłoszenie musi odpowiadać standardom przyjętym przez właściwego operatora systemów dystrybucyjnych. Tryb oraz warunki zmiany sprzedawcy energii elektrycznej uwzględnione są w Instrukcjach Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnej przygotowywanych przez operatorów systemów dystrybucyjnych.
Wskazuje się w nich na przykład, że powiadomienie może być dokonane w formie papierowej lub elektronicznej z wykorzystaniem przygotowanego formularza. Zgłoszenie powinno zawierać: dane sprzedawcy, dane odbiorcy końcowego, dane punktu odbioru, okres obowiązywania umowy, planowana średnioroczna ilość energii elektrycznej objęta umową sprzedaży. Powiadomienie powinno być dokonane na co najmniej wskazaną w IRiESD ilość dni kalendarzowych przed planowaną datą rozpoczęcia sprzedaży w ramach nowej umowy sprzedaży. Jeżeli powiadomienie ma braki i błędy operator wskazuje je wszystkie, wzywając do ich poprawy lub uzupełnienia. Ostatecznie po pozytywnej weryfikacji powiadomienia operator systemu dystrybucyjnego przesyła odbiorcy informację o przyjęciu do realizacji nowej umowy sprzedaży energii elektrycznej wraz z oznaczeniem nowego sprzedawcy. Zmiana sprzedawcy i rozpoczęcie sprzedaży energii elektrycznej przez nowego sprzedawcę następuje w terminie 21 dni od dnia dokonania powiadomienia pod warunkiem jego pozytywnej weryfikacji przez operatora systemów dystrybucyjnych. [1, s. 213-214; 7, s. 101-104].
Piąty krok.
Dostosowanie układów pomiarowo-rozliczeniowych. W zależności od wielkości zużycia energii oraz w związku ze zmianami w zasadach rozliczeń po zmianie sprzedawcy może być wymagane dostosowanie układu pomiarowo-rozliczeniowego. Koszty dostosowania układu ponosi właściciel układu, którym w przypadku odbiorców w gospodarstwach domowych jest operator systemów dystrybucyjnych [1, s. 213-214; 6].
Szósty krok.
Obowiązek dokonania rozliczeń dotychczasowego sprzedawcy z odbiorcą, który skorzystał z prawa do zmiany sprzedawcy.
W dniu zmiany sprzedawcy tj.: w dniu wejścia w życie nowej umowy sprzedaży operator systemu dystrybucyjnego dokonuje odczytu liczników. W przypadku liczników bez transmisji danych odczyt taki może być opóźniony, ale nie powinien nastąpić później niż w ciągu 5 dni roboczych po zmianie sprzedawcy. Stan licznika określony na dzień zmiany sprzedawcy operator przekazuje dotychczasowemu oraz nowemu sprzedawcy w określonym czasie (do 5 dnia następnego miesiąca). Powyższe stanowi podstawę rozliczenia końcowego [6; 1, s. 214]. Dotychczasowy sprzedawca jest obowiązany dokonać rozliczeń z odbiorcą, który skorzystał z prawa do zmiany sprzedawcy, nie później niż w okresie 42 dni od dnia dokonania tej zmiany.
Zgodnie z § 12 pkt 2 rozporządzenia «w przypadku zmiany sprzedawcy przez odbiorcę końcowego: zmiana tego sprzedawcy następuje w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego lub w każdy inny dzień określony w umowie sprzedaży energii elektrycznej, w którym dokonany zostanie odczyt układów pomiarowo-rozliczeniowych oraz nastąpi rozpoczęcie dostarczania energii elektrycznej przez nowego sprzedawcę». Należy jednak mieć na uwadze art. 4j ust 6 ustawy zgodnie, z którym operator obowiązany jest umożliwić odbiorcy energii elektrycznej zmianę sprzedawcy, nie później niż w terminie 21 dni od dnia poinformowania właściwego operatora [1, s. 214-215].
Warto tylko na marginesie powiedzieć, że zgodnie ze statystykami prowadzonymi przez URE z prawa do zmiany sprzedawcy energii elektrycznej korzysta znikoma liczba odbiorców energii elektrycznej [4, s. 174]. Liczba zmian sprzedawców jest jednym z ważnych czynników świadczących o rozwoju konkurencji na konkretnym rynku energii elektrycznej. Dlatego też kwestia zmiany sprzedawcy jest niezwykle istotna w świetle działań ustawodawczych zarówno krajowych jak i unijnych. Jak się wydaje celem tych działań jest zapewnienie, aby zmiana sprzedawcy odbywała się w sposób niedyskryminacyjny, z uwzględnieniem likwidacji barier dostępu do rynku lokalnych dystrybutorów, i przy jednoczesnym zapobieganiu zjawiska zamykania konsumentom możliwości wyboru sprzedawcy i petryfikacji pozycji tzw. sprzedawców zasiedziałych [2, s. 417].

Bibliografia:
1. Skrago J. Prawo do zmiany sprzedawcy energii elektrycznej, /w/ red. M. Czarnecka; Konsument na rynku energii elektrycznej, Warszawa 2013.
2. Swora M., Falecki A.; /w/ M. Swora, Z. Muras; Prawo energetyczne Komentarz, Warszawa 2010.
3. Pawełczyk M. Publicznoprawne obowiązki przedsiębiorstw energetycznych jako instrument zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego w Polsce, Toruń 2013. 
4. Walaszek-Pyzioł A. O jednej z prawnych metod liberalizacji rynku energii elektrycznej – «prawo» odbiorcy do wyboru sprzedawcy energii elektrycznej» /w/ M. Wierzbowski, R. Stankiewicz; Współczesne problemy prawa energetycznego, Warszawa 2010.
5. Łętowska E. Europejskie prawo umów konsumenckich, Warszawa 2004.
6. Procedura zmiany sprzedawcy energii elektrycznej (TPA) – Warsztaty edukacyjne opracowane przez Północno – Zachodni Oddział Terenowy Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie. – URL:  www.ure.gov.pl.
7. Instrukcjach Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnej Federal – Mogul Gorzyce Sp. z o.o. – URL: http://www.fmgorzyce.pl/main/pol/Instrukcja_Ruchu_i_Eksploatacji_Sieci_Dystrybucyjnej_ elektroenergetycznej_30.05.2016r.PDF 
 
 

Коментарі 

 
0 #21 omuxabihomgoq 2017-07-20 21:39 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #20 utigbomezigiw 2017-07-20 21:26 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #19 ileyutefari 2017-07-20 20:45 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #18 ixopubej 2017-07-20 20:18 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #17 avegoyt 2017-07-20 19:50 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #16 enamihipevou 2017-07-17 00:55 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #15 rnelazek 2017-07-17 00:42 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #14 aqepaxi 2017-07-17 00:28 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #13 asgizzu 2017-07-17 00:15 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 
 
0 #12 eyuwinisoyuw 2017-07-17 00:06 http://100mg-viagracanada.com/ - 100mg-viagracanada.com.ankor sertralinezolof tonline.com.ankor http://20mg-tadalafil-lowest-price.com/ Цитувати
 

Додати коментар


Захисний код
Оновити


-
English French German Polish Romanian Russian Ukrainian
2017
Серпень
ПнВтСрЧтПтСбНД
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031   
У якій, на Вашу думку, сфері державної діяльності принцип справедливості реалізується найгірше?
 
На Вашу думку чи є, на сьогодні, основним змістом діяльності органів державної влади забезпечення верховенства права в Україні?
 
Система Orphus
Повну відповідальність за зміст опублікованих тез доповідей несуть автори, рецензенти та структурні підрозділи вищих навчальних закладів та наукових установ, які рекомендували їх до друку.

Лічильники і логотипи

Актуальна Юриспруденція